Đình Hả – Nơi dựng cờ khởi nghĩa Yên Thế 1884

 

Lễ hội Đình Hả – Nơi dựng cờ khởi nghĩa nông dân Yên Thế 1884

Di tích lịch sử Đình Hả – Làng Hả (xã Tân Trung)

ĐÌNH HẢ – LÀNG HẢ – XÃ TÂN TRUNG

Đình Hả được xây dựng trên sườn một quả đồi thấp (có tên đồi Đình), xưa nằm giữa ngã ba thôn Khủa, thôn Quyên và thôn Lễ của làng Hả, nay nằm tại thôn Đình Hả, xã Tân Trung, cả khu đồi xưa là rừng lim, nay lim vẫn còn xanh tốt.

Theo truyền thuyết thì Đình Hả được xây dựng cùng với chùa vào thời Lê – Nguyễn thế kỷ XVII. Kiến trúc của §ình xưa gồm một toà tiền đình 3 gian 2 trái, nằm sát đường lớn, tiếp đến sân đình rộng, có tả vu và hữu vu, mỗi dãy 5 gian đối diện với nhau, tiếp đến toà đại đình 5 gian 2 dĩ và một hậu bầu 3 gian. Đình Hả Đặt bài vị và ngai thờ thánh Cao Sơn – Quý Minh. Trang trí kiến trúc (cốn, kẻ, bẩy, con chồng…) bên trong Đình Hả khá phong phú tinh tế, chạm lộng các đề tài như: hoa lá, tiên múa….Tuy nhiên, §ình cũ đã bị tổn hại khi Pháp đánh lên Yên Thế.

 

Đây là quê hương của Lương Văn Nắm, tức Đề Nắm thủ lĩnh đầu tiên của cuộc khởi nghĩa Yên Thế. Đình có nhiều sự kiện liên quan đến cuộc khởi nghĩa này như: “ Cách đây 125 năm, thực dân Pháp từ Lục Đầu tiến đánh tỉnh Bắc Ninh (lúc đó bao gồm cả Bắc Ninh và Bắc Giang). Ngày 12 tháng 3 năm 1884 chúng hạ thành Bắc Ninh. Ngày 15/3 tiếp theo chúng tiến đánh phủ Lạng Thương (thị xã Bắc Giang ngày nay) và tiến đánh thành Tỉnh Đạo – Yên Thế (nay thuộc xã Quang Tiến, huyện Tân Yên) và tiếp tục đánh lên Kép (Lạng Giang).

Thành Tỉnh Đạo (Yên Thế) thất thủ, quân Pháp dưới sự chỉ huy của tướng Brie – Đờ – Lin – Dơ tiến quân đánh chiếm Thái Nguyên vào ngày 16 tháng 3. Trong ngày 16/3/1884 quân Pháp đã bị nghĩa quân do Đề Nắm chỉ huy chặn đánh ở Đức Lân (xã Tân Đức, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên ngày nay) buộc chúng phải rút chạy. Sau trận này, nghĩa quân cũng rút về Đình Hả (xã Tân Trung, huyện Tân Yên ngày nay) ăn mừng chiến thắng và chính thức làm lễ tế cờ phát động phong trào khởi nghĩa Yên Thế chiều ngày 16/3. Từ đây về sau ngày 16/3 được lịch sử ghi nhận là ngày mở đầu phong trào khởi nghĩa Yên Thế. Chính do sự kiện này mà Đình Hả đã gắn liền với tên tuổi các vị thủ lĩnh của phong trào khởi nghĩa Yên Thế – đặc biệt là thủ lĩnh Đề Nắm”

Trong thời gian hoà hoãn lần thứ 2 (1897-1909) với Pháp, ngôi §ình đã được Đề Thám cho xây dựng lại: gồm 5 gian tiền đình, 2 gian hậu cung, cột nhỏ hơn so với đình cũ, mỗi gian rộng 3 m; các bức tường võng, ban thờ được chạm lộng công phu với các đề tài tùng, cúc, trúc, mai, hoa lá…với đầy đủ các đồ thờ.

Cảm phục trước khí phách anh hùng của Lương Văn Nắm, vào ngày khánh thành Đình mới, Đề Thám và nhân dân làng Hả mở hội và rước bài vị của Đề Nắm vào trong khám thờ ở Đình như một vị Thành hoàng làng. Sau này dân làng Hả còn tạc tượng Ông đặt tại Đình.

Đôi câu đối treo ở Đình Hả ghi sự kiện đáng ghi nhớ này:

Miếu vũ trùng tân, hương hoả huy hoàng Giang Bắc địa

Hùng oanh tất tập, anh linh hách diệu Nhã Nam thiện.

Nghĩa là:

Đình miếu được sửa sang để làm nơi hương khói cho đất Bắc Giang huy hoàng.

Anh hùng tụ tập họp ở nơi đây để anh linh được hiển hách mãi ở trời Nhã Nam.

Đình Hả đã được Bộ VH-TT xếp hạng là di tích lịch sử từ ngày 10/03/1994.

Hội Đình Hả diễn ra vào ngày 16 tháng Giêng âm lịch hàng năm, kéo dài 3 ngày, với nhiều trò vui phong phú, trước đình có chợ dân vẫn gọi là chợ cầu Hả nhưng nay không còn họp nữa.

——————————-

 Posted by at 2:54 pm

 Leave a Reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

(required)

(required)